رحم اجاره ای

رحم اجاره ای - اهدای جنین و حمایت از خانواده

اصطلاحاتی همچون “رحم اجاره ای” ، “حمل جایگزین” ، “مادر جایگزین” و یا “دایگی جنین” همگی بیانگر پدیده ای است که به لحاظ علوم پزشکی، دلالت بر دخالت زنی غیر از همسر در تولید مثل می کنند؛ به این معنا که زن ثالثی با توانایی پرورش جنین در رحم خود، میزبان اسپرم و تخمک یک زوج می شود.

 

رحم اجاره ای و چالش های آن

چالشی که در این موضوع پیش پای غالب نظام های فکری و فلسفی می باشد، مطابقتاین پدیده با کرامت انسانی است. تلقی بهره کشی و رابطه ای غیر اخلاقی از عبارت “اجاره” رحم، نبود ارتباطات عمیق عاطفی میان زن میزبان و جنین و حتی احتمال بی توجهی به سلامت جنین از سوی میزبان، افسردگی پس از زایمان، طرد شدگی از سوی اطرافیان و دیگر آسیب هایی که متوجه زن میزبان می باشد و ناخوشایندتر از این موارد، وارد شدن این پدیده به دنیای معاملات و سود تجاری، همگی از دلایل نظام های حقوقی می باشد که یا در این مورد سکوت کرده اند و یا آن را غیرقانونی دانسته اند.

 

وضعیت حقوقی و فقهی رحم اجاره ایدر کشور ما

در کشور ما، رویکرد فقها نسبت به این پدیده ی نوظهور، غالبا دایر مدار حکم اباحه می باشد. از منظر حقوقی به چنین توافقی در قالب عقدی نامعین و مبتنی بر ماده ۱۱ قانون مدنی، نگریسته می شود. در این زمینه قانونگذار ما با تصویب قانون ” نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور” در مرداد ماه سال ۱۸۳۱ و آیین نامه اجرای این قانون، تنها به اهدا جنین از یک زوج به زوج دیگر با رعایت مقررات پرداخت، و متاسفانه مقوله “رحم اجاره ای” مورد غفلت واقع شد . طبق این قانون تقاضای زوجین متقاضی به شرطی به تایید مراجع رسمی می رسد که ثابت شود زوجین دارای علقه ی زوجیت شرعی و قانونی هستند و امکان بارداری را ندارند. معیارهایی همانند صلاحیت اخلاقی، سلامت جسمی و روانی، عدم اعتیاد نیز مورد بررسی قرار می گیرند. حکم قطعی دادگاهبرای دریافت جنین ضروری است و عمل اهداکنندگان، رایگان می باشد. در ارتباط با “رحم اجاره ای” ماده ۱۱ قانون مدنی مورد استناد حقوقدانان قرار گرفته است کهشرایط توافق را به اراده ی طرفین واگذار می کند. رایگان دانستن این عقد دشواری های اخلاقی را کاهش می دهد و به منظور حمایت از زن میزبان، گنجاندن شرط پاداش در این توافق می تواند راهگشا باشد. جنین متولد شده دارای نسب مشروع است فلذا دارای حقوق ارثی می باشد و صاحبان تخمک و اسپرم، والدین او تلقی شده و دارای وظایف قانونی مندرج در ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی می باشند. صاحب رحم به زعم بسیاری در حکم مادر رضاعی است و احکام مربوطه بر آن بار می شود. نظر به تمام این مسائل و نیاز جامعه در این زمینه، توجه قانونگذار به تصویب قانون در این زمینه وایجاد رویه ای واحد ضروری به نظر می رسد.

 

رحم اجاره ای یا حمل جایگزین؟ اقدامی انسان دوستانه یا معامله ای دو سر برد؟

اصطلاحاتی همچون ” رحم اجاره ای” ، “حمل جایگزین” ، “مادر جایگزین” و یا “دایگی جنین” همگی بیانگر پدیده ای است که به لحاظ علوم پزشکی، دلالت بر دخالت زنی غیر از همسر در تولید مثل می کنند؛ به این معنا که زن ثالثی با توانایی پرورش جنین در رحم خود، میزبان اسپرم و تخمک یک زوج می شود.

 در کشور ما، رویکرد فقها نسبت به این پدیده ی نوظهور، غالباً دایر مدار حکم اباحه می باشد. از منظر حقوقی به چنین توافقی در قالب عقدی نامعین و مبتنی بر ماده ۱۰ قانون مدنی، نگریسته می شود. چالشی که در این موضوع پیش پای غالب نظام های فکر و فلسفی می باشد، مطابقت این پدیده با کرامت انسانی است. تلقی بهره کشی و رابطه ای غیر اخلاقی از عبارت “اجاره” رحم، نبود ارتباطات عمیق عاطفی میان زن میزبان و جنین و حتی احتمال بی توجهی به سلامت جنین از سوی میزبان، افسردگی پس از زایمان، طرد شدگی از سوی اطرافیان و دیگر آسیب هایی که متوجه زن میزبان می باشد و ناخوشایندتر از از این موارد، وارد شدن این پدیده به دنیای معاملات و سود تجاری، همگی از دلایل نظام های حقوقی می باشد که یا در این مورد سکوت کرده اند و یا آن را غیرقانونی دانسته اند.

 در این زمینه قانونگذار ما با تصویب قانون “نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور” در مرداد ماه سال ۱۳۸۲ و آیین نامه اجرای این قانون، تنها به اهدا جنین از یک زوج به زوج دیگر با رعایت مقررات پرداخت و “رحم اجاره ای” مورد غفلت واقع شد. در این قانون تقاضا زوجین متقاضی به شرطی به تایید مراجع رسمی می رسد که ثابت شود زوجین دارای عقله ی زوجیت شرعی و قانونی هستند و امکان بارداری را ندارد. معیارهایی همانند صلاحیت اخلاقی، سلامت جسمی و روانی، عدم اعتیاد نیز مورد بررسی قرار می گیرند. حکم قطعی دادگاه برای دریافت جنین ضروری است و عمل اهداکنندگان، رایگان می باشد. در ارتباط با “رحم اجاره ای” ماده ۱۰ قانون مدنی دستاویز حقوقدانان قرار گرفته است که شرایط توافق را به اراده ی طرفین واگذار می کند. رایگان دانستن این عقد دشواری های اخلاقی را کاهش می دهد و به منظور حمایت از زن میزبان، گنجاندن شرط پاداش در این توافق می تواند راهگشا باشد. جنین متولد شده دارای نسب مشروع است فلذا دارای حقوق ارثی می باشد و صاحبان تخمک و اسپرم، والدین او تلقی شده و دارای وظایف قانونی مندرج در ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی می باشند. صاحب رحم به زعم بسیاری در حکم مادر رضاعی است و احکام مربوطه بر آن بار می شود.

نظر به تمام این مسائل و نیاز جامعه در این زمینه، توجه قانونگذار به تصویب قانون در این زمینه و ایجاد رویه ای واحد ضروری به نظر می رسد.

 

رحم جایگزین یا همان رحم اجاره ای (نظریه مراجع تقلید)

اینکه مراد، اجاره رحم زن به همراه تخمک اوست.  یعنی نطفه مردی را در رحم غیر همسرش تزریق کنند تا وی از این طریق صاحب فرزند گردد. که بنا به فتوای بیشتر مراجع، تنها راه برای جواز این عمل، محرمیت موقت مرد صاحب نطفه با زنِ صاحب رحم است .قانون در این زمینه ساکت است اما در عمل مطابق روال ذیل عمل می گردد:

۱- گواهی پزشک مبنی بر عدم امکان بارداری زوجین

۲- دادخواست دال بر تجویز اهدا جنین بدون خوانده

۳- قرارداد با زنی که رحم جایگزین ارائه می کند

 

استفتائات مهم در این زمینه:

حضرت آیت االعظمی خامنه ای : این کار فى نفسه اشکال ندارد ولى باید از

مقدمات حرام از قبیل نگاه و لمس حرام و غیر آنها اجتناب شود. به هر حال در صورتى که با این روش کودکى به دنیا بیاید ملحق به شوهر زنى که صاحب رحم است نمى شود بلکه ملحق به صاحب نطفه و به زنى است که صاحب تخمک است.

حضرت آیت االعظمی سیستانی : این کار فی نفسه اشکال ندارد.

حضرت آیت االعظمی مکارم شیرازی : هر گاه نطفۀ زن و شوهرى را در خارج ازرحم با هم ترکیب کنند و در رحم شخص ثالثى قرار دهند، این امر ذاتاً جایز است؛ ولى چون غالباً مستلزم نگاه و لمس حرام است، تنها در موارد ضرورت مجاز است.

حضرت آیت االعظمی صافی گلپایگانی : چنانچه ملازم با حرام از قبیل لمس و

نظر نباشد، فی نفسه مانعی ندارد.

 

رحم جایگزین یا رحم اجاره ای

در وضعیت رحم جایگزین زوجین امکان تشکیل نطفه را دارند ولی درمان به روش رحم جایگزین در صورت داشتن یکی از دلایل زیر ممکن است: فقدان رحم بصورت مادرزادی یا اکتسابی، وجود رحم با ساختمان غیرطبیعی بصورت مادرزادی یا اکتسابی، مواردی از سقط مکرر با علت ناشناخته، بیماری های زمینه ای مادر به نحوی که بارداری حیات وی را به خطر انداخته و یا تشدید آن بیماری را سبب شود.

زوج های متقاضی رحم جایگزین پیش از استفاده از این روش باید از جوانب مختلف مورد بررسی قرار گرفته و در خصوص مراحل و شرایط درمان، قوانین و ابعاد حقوقی، اجتماعی و روانی آن راهنمایی شوند. در این مشاوره آشنایی اولیه با زوجین متقاضی درمان صورت پذیرفته و ضمن ارائه آگاهی های لازم، زوجین برای درمان آماده می شوند. بدین منظور لازم است موارد زیر در مشاوره و ارزیابی مقدماتی در نظر گرفته شود.

وضعیت زوجین از نظر سطح فرهنگی و اقتصادی، چگونگی ارتباط زوجین با یکدیگر و بررسی مواردی از قبیل عدم اطمینان از ثبات انسجام بنیان خانواده، سابقه ازدواج فامیلی و طلاق، داشتن فرزند و یا فرزند خوانده، سابقه کیفری موثر در این صورت شخص ثالثی حاضر به پذیرش نطفه در رحم خود می گردد و جهت این پذیرش اقدام به تنظیم قرارداد می نمایند. از آنجا که رحم جایگزین روشی پزشکی و مستمر تا تولد طفل است لذا کاملا زیر نظر موسسات پزشکی متخصص صورت می گیرد و عموماً این موسسات نسبت به مشاوره حقوقی و تنظیم قرارداد میان زوجین و صاحب رحم اقدام می نمایند با توجه به فقدان قانون مربوطه بیشتر از شرایط مندرج در قانون نحوه اهداء جنین برای تشخیص صلاحیت طرفین استفاده می کنند مثل اینکه طرفین سابقه کیفری و یا بیماری صعب العلاج نداشته باشند.

 

سایر قوانین مربوط به رحم اجاره ای

  1. فرزند حاصل از رحم اجاره ای مسلماً متعلق به پدر و مادری است که نطفه او از آنها تشکیل شده است بنابراین کلیه قوانین مربوط به ارث، نفقه، نگهداری از طفل بین طفل و پدر و مادر واقعی او جاری و لازم الاجراست.
  2. اگر والدین اصلی طفل پس از به دنیا آمدن او، حاضر به تحویل گرفتن او نشوند، از آنجا که عمل لقاح خارج از رحم تحت نظر مرکز درمانی و تشکیل پرونده صورت پذیرفته است، پدر و مادر طفل مشخص هستند. اما صاحب رحم هیچ تکلیفی به نگهداری از طفل ندارد. بنابراین می تواند طفل را به سازمان بهزیستی تحویل نماید. اما شناسنامه طفل براساس مشخصات پدر و مادر واقعی او صادر می شود و طفل دارای تمامی حقوق قانونی مربوطه است.

 

رحم اجاره ای برای چه کسانی مناسب است؟

رحم اجاره ای مناسب افرادی است که به دلیل بیماری و یا به هر دلیلی از موهبت مادر شدن محروم هستند. خانم طیبه خلقی وکیل پایه یک دادگستری در کتاب رحم اجاره ای به تمام موضوعات پیرامون رحم اجاره ای را به تفضیل تشریح کرده است و به بررسی این پدیده از منظر علمی پرداخته شده علاوه بر این به چالش های آن و آثار و احکام حاکی بر آن اشاره شده، اقسام رحم اجاره، احکام شرعی جاری بر آن، شرایط استفاده از آن و بررسی احکام حقوقی و فقهی استفاده از رحم اجاره ای همچنین سایر قوانین مربوط به آن و فرم قرارداد آن پرداخته شده است.

وکلای ما همچنین شما را در موارد دعوی مدنی مانند طلاق نمایندگی می کنند.

مقالات چاپ شده
a
مشاهده مقالات
پادکست های ضبط شده
a
مشاهده فروشگاه

وکلای ما همچنین شما را در موارد دعوی مدنی مانند طلاق نمایندگی می کنند.

چکیده از کتاب رحم اجاره ای

متاسفانه برخی از افراد به دلیل یک بیماری مادرزادی یا بیماری های دیگر توانایی بارداری به صورت طبیعی را ندارند. با پیشرفت علم امروزه بیماری های ناباوری بسیار کم است و کمتر خانواده ها به دلیل ناتوانایی جنسی از وجود فرزند محروم هستند.

اهدای تخمک، اهدای جنین و رحم اجاره ای (یا رحم جایگزین) جایگزین های مناسبی هستند که با پیشرفت دنیای علم به یاری زوج هایی آمده که به هر دلیلی قادر به بچه دار شدن به صورت طبیعی نیستند.

به گزارش مجله اینترنتی سلامت، در رابطه با رحم اجاره ای، نطفه مرد و تخمک همسرش را خارج میکنند و خارج از رحم پرورش میدهند و به دلیل عدم توانایی زن در بارداری آن را به رحم زن دیگری تزریق میکنند

مادری که رحم فرد دیگری را اجاره میگیرد، همانند مادرهای دیگر در زمان به دنیا آمدن طفل صدای فرزندش را نمیشنود بلکه باید پشت درب اتاق عمل منتظر بماند تا فرزند خود را تحویل بگیرد

رحم جایگزین پدیده ای است که هرچقدر هم شرعی و قانونی و انسانی باشد، باز هم برای بسیاری از افراد جامعه قابل درک و پذیرش نیست. از همین رو میتوان گفت درصدی از مراحل بهره گیری از رحم اجاره ایجنبه علمی و پزشکی دارد و درصدی نیز جنبه اجتماعی و حقوقی این پدیده را شامل میشود

زیباترین ترانه زمین آهنگ تپش قلب نوزادی در آغوش مادر است.


خانواده یعنی دایره ای از قدرت عشق که با هر تولد این دایره بزرگتر میشود.


تولد فرزند زیباترین هدیه خداست که مانند سروشی ( فرشته ای) روح بخش به زندگی پدر و مادر نور امید میدمد.


تولد یک نوزاد نقطه ای است که زندگی شروع میشود و کودکان گرانبهاترین اعجاز خداوند هستند.


خانواده یعنی جریان شگفت انگیز زندگی


پدر یعنی گذشت و ایثار


مادر یعنی عشق و محبت بیشمار


فرزند یعنی معجزه ی زندگی


گروه وکلای یسنا – طیبه خلقی وکیل دادگستری

سایر محصولات

موسسه روانشناسی و حقوقی یسنا علاوه بر تمامی خدمات حقوقی و وکالت تلاش در بالا بردن سطح آگاهی مردم عزیزمان، در تولید مقالات و کتاب های آنلاین همچنین پادکست و ویدئو های آموزشی، که محبوب ترین آنها در زمینه های خشونت علیه زنان و کودکان، تغییر جنسیت، ازدواج سفید و رحم اجاره ای است کرده است؛ فعالیت دارد. پربازدیدترین و محبوب ترین آنها از نظر مخاطبینمان را برای شما لیست میکنیم.

مشاهده محصولات